De 5 pijlers van mentale gezondheid: inzichten uit het boek van Tom van Mierlo

Meer dan 3,3 miljoen volwassen Nederlanders hadden in 2023 een psychische aandoening. Dertien jaar geleden waren dat nog 1,9 miljoen mensen. Dat zijn geen abstracte cijfers — het zijn buren, collega's, vrienden, of misschien jijzelf. In zijn boek De basis van mentale gezondheid: ontdek de 5 pijlers legt psychiater en bestuurder Tom van Mierlo helder uit wat mentale gezondheid eigenlijk is — en hoe je er actief aan kunt werken.

De kern van zijn boodschap: mentale gezondheid is geen geluk dat je overkomt, het is iets wat je kunt oefenen. Net zoals je naar de sportschool gaat voor een gezond lichaam, kun je werken aan een gezonde geest. Van Mierlo beschrijft vijf pijlers die daarvoor de basis vormen.

Pijler 1: Omarm je gevoelens

We kennen vier basisgevoelens: boos, bang, bedroefd en blij. Klinkt simpel, maar de meeste mensen zijn er niet goed in contact mee. Gevoelens worden weggedrukt, genegeerd of niet herkend — terwijl ze letterlijk in je lijf te voelen zijn. Van Mierlo's boodschap: zit in je lijf. Scan regelmatig hoe je je voelt. Want hoe beter je in contact bent met je gevoelens, hoe sterker je zelfgevoel en hoe mentaal gezonder je bent. Gevoelens die je wegdrukt, komen altijd ergens anders naar boven.

Pijler 2: Denk positief

Positief denken klinkt als een cliché, maar Van Mierlo maakt het concreet: het gaat om het herkennen van je ondermijnende gedachten ('wat doe je weer stom') en die omzetten naar helpende gedachten ('ik weet dat ik dit aankan'). Dit is een vaardigheid, geen persoonlijkheidstrek. Je kunt het oefenen. Elke dag drie dingen opschrijven die goed gingen is een eenvoudige maar wetenschappelijk onderbouwde manier om je focus te verleggen van wat misgaat naar wat werkt.

Pijler 3: Bouw aan een gezond netwerk

Een sterk sociaal netwerk is beschermend — tegen trauma's, psychische aandoeningen én eenzaamheid. Maar gezonde relaties komen niet vanzelf. Van Mierlo introduceert het concept van de vier 'relationele onwaarheden': de gedachte dat jij verantwoordelijk bent voor het geluk van een ander, of andersom. Die verwarring is de bron van veel conflicten. Gezonde relaties beginnen bij de mindset 'Ik ben OK, jij bent OK' — gelijkwaardig, zonder dat je je geluk in de handen van een ander legt.

Pijler 4: Investeer in jezelf

Een gezonde geest in een gezond lichaam — de Romeinen wisten het al. Bewegen, genoeg slaap, bewust leven: het klinkt voor de hand liggend, maar hoeveel mensen doen het echt? Van Mierlo put ook uit de Stoïcijnse filosofie van Marcus Aurelius: focus op wat je kunt beïnvloeden, aanvaard wat je niet kunt veranderen, en vraag jezelf elke ochtend af: wat wil ik vandaag bijdragen? Ken je eigen kwaliteiten en zet ze doelbewust in.

Pijler 5: Investeer in een ander

Dit is waar de cirkel rond wordt. Onderzoek van professor Seligman laat zien dat iets goed doen voor een ander je een week gelukkig maakt. Betekenisvol bezig zijn — iets bijdragen aan iets groter dan jezelf — levert zelfs een jaar geluk op. Of dat nu als vrijwilliger is, als ouder, als collega of als burger: echt geluk ontstaat in de interactie met anderen, niet in isolatie.

Wat betekent dit voor jou?

De vijf pijlers van Van Mierlo zijn niet ingewikkeld — en dat is juist het punt. Mentale gezondheid hoeft geen groot verhaal te zijn. Het begint met kleine, dagelijkse keuzes: even inchecken bij jezelf, een negatieve gedachte omzetten, iemand bellen die je al te lang niet hebt gesproken.

Bij Well Aware geloven we in precies deze aanpak: preventief werken aan mentale gezondheid, zodat mensen veerkrachtig blijven — ook als het leven tegenzit. Het boek van Tom van Mierlo is gratis te downloaden via ypse.nl en is een aanrader voor iedereen die wil begrijpen wat mentale gezondheid écht inhoudt.