De 4 relationele onwaarheden: je geluk zit in jezelf

Hoe vaak heb je gedacht: 'als hij nu gewoon zou stoppen met dat gedrag, zou ik me zoveel beter voelen'? Of: 'ik doe er alles aan om haar gelukkig te maken'? Het klinkt liefdevol, maar het is een denkfout die de meeste relaties vroeg of laat ondermijnt.

In zijn boek over de 5 pijlers van mentale gezondheid beschrijft psychiater Tom van Mierlo vier overtuigingen die we allemaal kennen, maar die nooit kloppen. Hij noemt ze de 4 relationele onwaarheden:

1. Ik ben verantwoordelijk voor jouw geluk
2. Jij bent verantwoordelijk voor mijn geluk
3. Ik ben verantwoordelijk voor jouw ongeluk
4. Jij bent verantwoordelijk voor mijn ongeluk

Ze klinken herkenbaar. Misschien zelfs zorgzaam. Maar ze leggen een fundamenteel verkeerde basis onder elke relatie.

Wat klopt er niet aan?

Een ander kan de aanleiding zijn dat je gelukkig of ongelukkig wordt, maar nooit de oorzaak. Die oorzaak ligt altijd in jezelf. Als iemand iets zegt wat je kwetst, zit de pijn niet in de woorden, maar in wat die woorden bij jou raken. Dat verschil is cruciaal.

Zodra je iemand anders verantwoordelijk maakt voor hoe jij je voelt, geef je de regie over je eigen leven weg. En diegene die jij verantwoordelijk houdt, draagt een last die niet de zijne of hare is.

De dramadriehoek

Wanneer we in de relationele onwaarheden stappen, belanden we al snel in een patroon dat Van Mierlo de dramadriehoek noemt. In deze driehoek zijn er drie rollen die mensen afwisselend aannemen: de aanklager, het slachtoffer en de redder.

De aanklager maakt de ander verantwoordelijk. Het slachtoffer voelt zich machteloos en roept hulp in. De redder springt erin om te helpen, ook als er niet om gevraagd is. De communicatie draait rond, niemand voelt zich begrepen, en de situatie verbetert niet.

Je herkent dit misschien in een ruzie waarbij dezelfde verwijten blijven terugkomen. Of in een relatie waarbij een van de twee altijd 'de sterkere' is en de ander verzorgt. Of in een vriendschap waarbij je altijd het gevoel hebt tekort te komen.

Hoe kom je eruit?

De eerste stap is herkenning. Vraag jezelf in een conflict af: maak ik de ander verantwoordelijk voor hoe ik me voel? Of neem ik mijn eigen gevoelens voor mijn rekening?

Van Mierlo beschrijft een hulpzame mindset: 'ik ben OK, jij bent OK'. Niet in de zin van 'alles is prima', maar als houding tegenover jezelf en de ander. Je bent gelijkwaardig. Je staat op je eigen benen. Je spreekt vanuit jezelf, niet vanuit verwijt.

Concreet: in plaats van 'jij maakt me altijd zo boos' zeg je 'ik voel me boos als dit gebeurt'. Dat lijkt een klein verschil, maar het haalt de verantwoordelijkheid terug naar waar hij hoort: bij jezelf.

Wat dit voor relaties betekent

Gezonde relaties zijn niet vrij van conflict. Ze worden gekenmerkt door mensen die elk op hun eigen benen staan en toch verbonden zijn. Van Mierlo gebruikt hiervoor de metafoor van de letter H: twee mensen die rechtop staan met een brug ertussen. De A staat voor twee mensen die op elkaar leunen en dreigen om te vallen.

Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen geluk is geen koud of afstandelijk principe. Het is juist de basis van echte verbinding. Want als jij weet dat je eigen welzijn niet van mij afhangt, kun je mij liefhebben zonder wanhoop.

Bij Well Aware geloven we dat mentale gezondheid begint bij precies deze inzichten: begrijpen hoe je relaties werkt en de patronen herkennen die je klein houden. Wil je hier dieper in duiken? Lees dan het boek van Tom van Mierlo, gratis te downloaden via ypse.nl.