Kort antwoord
De S van ESG meet je met zes datastromen: RI&E met plan van aanpak, PSA-meting, PAGO of PMO, MTO en eNPS, meldingen bij vertrouwenspersoon en meldpunt, en klokkenluidersmeldingen. Bij Well Aware raden we aan die stromen anoniem, per team en met vaste definities te meten. Zo onderbouwt elke stroom een risico, beleid, uitkomst of signaal.
Kernpunten
- Koppel elke sociale indicator aan één type uitspraak: risico, beleid, uitkomst of signaal. Dan weet je per cijfer wat het bewijst.
- De RI&E, het PSA-beleid en het PAGO-aanbod zijn Arbowet-plichten en vormen samen het fundament van je S-data.
- Meldingen tellen als signaal. Je rapporteert aantallen, categorieën en afhandeling, zonder de inhoud.
- Betrouwbaarheid ontstaat door vaste definities, een vaste noemer en een minimale groepsgrootte. Een hoge score alleen bewijst weinig.
- Een jaarlijks MTO laat geen verandering binnen het jaar zien en schiet tekort zodra je effect van maatregelen moet aantonen.
- Ook zonder CSRD-plicht loont het om je S-data in dezelfde structuur te zetten, zodat je klaar bent als klanten of ketenpartners erom vragen.
De sociale pijler van ESG is voor HR meestal geen nieuw werk. Een groot deel van de data heb je al, verspreid over je arbodienst, je vertrouwenspersoon, je MTO-leverancier en je eigen verzuimsysteem. Het probleem zit in de samenhang. Elke bron gebruikt eigen definities en een eigen ritme, en je kunt er niet altijd mee aantonen dat je beleid iets oplevert.
Of je nu onder de CSRD valt of een klant om cijfers vraagt: je moet kunnen laten zien welke risico's je kent, wat je eraan doet en of het werkt.
Wat valt onder de S van ESG als het om je eigen medewerkers gaat?
Bij je eigen medewerkers gaat de S over hoe je werk gezond, veilig en eerlijk organiseert, en of je dat kunt aantonen. De CSRD vraagt bedrijven te rapporteren over sociale risico's en over hun impact op mensen. Bij je eigen personeel gaat het dan om arbeidsomstandigheden, gezondheid, sociale veiligheid, gelijke behandeling en betrokkenheid.
Ik deel elke indicator in naar het soort uitspraak dat hij onderbouwt. Die indeling voorkomt dat je een tevredenheidsscore presenteert als bewijs voor veilig werk.
- Risico: welke gevaren het werk meebrengt. Voorbeeld: de risico's in je RI&E.
- Beleid: wat je eraan doet. Voorbeeld: het plan van aanpak en je PSA-beleid.
- Uitkomst: hoe het met mensen gaat. Voorbeeld: bevlogenheid, ervaren werkdruk, eNPS.
- Signaal: waar het misgaat. Voorbeeld: een stijging in meldingen van ongewenst gedrag.
Een goede S-rapportage heeft van alle vier iets. Heb je alleen uitkomsten, dan mist het verband met je beleid. Heb je alleen beleid, dan kun je niet laten zien dat het werkt.
Moet jouw organisatie onder de CSRD rapporteren, of meet je de S vrijwillig?
Of je moet rapporteren, hangt af van je omvang en van het moment waarop je in de regeling zou vallen. De CSRD geldt voor grote en beursgenoteerde bedrijven, die rapporteren volgens de European Sustainability Reporting Standards (ESRS) (Europese Commissie). De eerste bedrijven rapporteerden over boekjaar 2024, in 2025 (Europese Commissie).
Bij de andere bedrijven is de planning verschoven. De 'stop-the-clock'-richtlijn stelt de plicht uit voor bedrijven die voor het eerst over 2025 of 2026 zouden rapporteren (Europese Commissie). Het Omnibus-voorstel van februari 2025 wil de CSRD beperken tot bedrijven met meer dan 1000 medewerkers (Europese Commissie). Over het Omnibus I-pakket kwam op 9 december 2025 een politiek akkoord (Europese Commissie). Op 3 juli 2026 zijn gedelegeerde handelingen aangenomen die de ESRS vereenvoudigen (Europese Commissie).
Gebruik deze beslisregel:
- Rapporteer je al over 2024: stem je S-data af op de vereenvoudigde ESRS en leg de definities vast met je accountant.
- Ben je groter dan 1000 medewerkers, de grens uit het Omnibus-voorstel, maar nog niet gestart: bouw nu een nulmeting op, zodat je straks een trend kunt laten zien.
- Ben je kleiner: meet vrijwillig in dezelfde structuur. Dan kun je meteen antwoorden als klanten, banken of aanbestedingen om vergelijkbare gegevens vragen.
Welke HR-taken er precies bij de CSRD horen, staat uitgewerkt in CSRD HR-verplichtingen.
Welke medewerkerdata heb je al liggen door de Arbowet?
Drie datastromen verplicht de Arbowet je al: de RI&E, het PSA-beleid en het aanbod van een PAGO. Het arbobeleid bestaat in elk geval uit een RI&E, ziekteverzuimbeleid, bedrijfshulpverlening, een preventiemedewerker en het PAGO.
RI&E met plan van aanpak
Artikel 5 van de Arbowet verplicht je om schriftelijk vast te leggen welke risico's het werk meebrengt, met een plan van aanpak en termijnen. Je werkt de RI&E bij als ervaring of gewijzigde omstandigheden daartoe aanleiding geven. De RI&E onderbouwt je risico-uitspraken. Het plan van aanpak onderbouwt je beleid, want het laat zien wie wat doet en wanneer.
PSA-beleid en -meting
Artikel 3 lid 2 van de Arbowet verplicht je tot beleid om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen, en als dat niet kan te beperken. Het Arboportaal verwijst daarbij naar artikel 2.15 van het Arbobesluit. PSA ontstaat door werkdruk en ongewenst gedrag, zoals pesten, agressie en geweld, discriminatie en (seksuele) intimidatie. Hoe je werkdruk per team meet, lees je in werkdruk meten.
PAGO of PMO
Artikel 18 van de Arbowet verplicht je om medewerkers periodiek een onderzoek aan te bieden gericht op het voorkomen of beperken van gezondheidsrisico's van het werk. Het PAGO onderbouwt risico- en uitkomstuitspraken over gezondheid, op groepsniveau.
Zet deze week de basis klaar:
- Zoek de datum van je laatste RI&E-versie op en noteer die in je S-dossier.
- Exporteer het plan van aanpak en markeer per maatregel of de termijn gehaald is.
- Leg je PSA-beleid naast de RI&E en controleer of werkdruk en ongewenst gedrag er allebei in staan.
- Vraag je arbodienst om de geaggregeerde PAGO-uitkomsten van de laatste ronde.
Je weet dat het gelukt is als je per Arbowet-plicht één document met datum hebt.
Welke data over ongewenst gedrag en meldingen hoort in de sociale pijler?
In de sociale pijler horen het aantal meldingen, de categorie, het gebruikte kanaal en de manier van afhandelen. De inhoud van een melding hoort er niet in. Meldingen zijn signaaldata: ze laten zien waar je beleid tegen ongewenst gedrag tekortschiet.
De vertrouwenspersoon levert een deel van die data. Registreren en een toename van meldingen signaleren richting management horen bij de taken van de vertrouwenspersoon, die ook een geheimhoudingsplicht heeft. Je krijgt dus geanonimiseerde aantallen, geen namen of verhalen. Wat de wet over de vertrouwenspersoon zegt, staat in wettelijke verplichting vertrouwenspersoon.
Het Huis voor Klokkenluiders adviseert om bij je klokkenluidersregeling meldingen beveiligd te registreren, zodat je risico's kunt inschatten en ziet welke meldkanalen het meest worden gebruikt. Het Huis adviseert ook om anoniem melden mogelijk te maken en meldingen correct, snel en merkbaar af te handelen.
Neem discriminatie expliciet op als categorie. Van alle discriminatieklachten bij het College voor de Rechten van de Mens heeft meer dan de helft te maken met arbeid.
Een vuistregel voor de interpretatie: nul meldingen is geen bewijs van een veilige werkvloer. Het kan ook betekenen dat mensen het kanaal niet kennen of niet vertrouwen. Zet het aantal meldingen daarom naast een surveyvraag over sociale veiligheid. Hoe je die meet, staat in sociale veiligheid op de werkvloer.
Hoe maak je welzijnsdata betrouwbaar genoeg voor een duurzaamheidsrapport?
Welzijnsdata wordt rapportagewaardig als iemand anders je cijfer kan narekenen: met dezelfde definitie, dezelfde noemer en dezelfde vragen over meerdere perioden. Leg je methode daarom vast voordat je een score deelt.
Volg deze stappen:
- Schrijf per indicator één definitie op, inclusief wie meetelt.
- Leg de noemer vast: het aantal uitgenodigde medewerkers, niet alleen het aantal reacties.
- Rapporteer de respons naast elke score.
- Stel een minimale groepsgrootte in en toon onder die grens geen teamresultaat.
- Houd de kernvragen gelijk tussen perioden. Voeg eigen vragen toe zonder de basisvragen te wijzigen.
- Koppel elke uitkomst aan een maatregel uit je plan van aanpak.
- Bewaar per meting de datum, de vragenlijstversie en de export.
Een rekenvoorbeeld met stap 4: een team van zeven mensen waarvan vier reageren, komt onder een grens van vijf. Dat team verschijnt dan niet apart in je rapportage. Het telt mee in het resultaat van de afdeling erboven.
Bij Well Aware rusten de vragen op het Job Demands-Resources (JD-R) model van Prof. Dr. Wilmar Schaufeli, medeoprichter van Well Aware. In ons platform tonen we teamresultaten pas vanaf 5 respondenten, en onze klanten halen gemiddeld 84% respons. MTO, PSA, RI&E en PMO lopen bij ons in één doorlopende vragenlijst met dezelfde wetenschappelijke basis, dus met één set definities.
Wanneer is een jaarlijks MTO de verkeerde bron voor je S-rapportage?
Een jaarlijks MTO is de verkeerde bron zodra je moet laten zien dat een maatregel effect heeft gehad. Met één meetpunt per jaar zie je een begin- en eindstand, maar niet wanneer iets veranderde of waardoor.
Kies het jaarlijkse MTO als je alleen een jaarlijkse uitkomst nodig hebt en weinig verandert in je organisatie. Kies een continue meting in deze situaties:
- Je voert in de loop van het jaar maatregelen uit het plan van aanpak in en wilt het effect zien.
- Je hebt teams die sterk wisselen door reorganisatie of seizoenswerk.
- Je PSA-beleid moet aantonen dat werkdruk daalt na een ingreep.
- Je respons is laag, waardoor je teams onder de minimale groepsgrootte vallen.
Bij continu meten stuur je korte pulses met steeds een paar vragen. Je bouwt zo een trendlijn op in plaats van een momentopname. Hoe dat in de praktijk werkt, staat in continue luisteren. De alternatieven voor een jaarlijks onderzoek vergelijk je in medewerkerstevredenheidsonderzoek alternatief.
Welke datastroom onderbouwt welke S-uitspraak?
Elke datastroom onderbouwt een eigen type uitspraak, en de wettelijke basis en het ritme verschillen per stroom.
| Datastroom | Wettelijke basis | Wat het meet | Logisch meetritme | Type S-uitspraak |
|---|---|---|---|---|
| RI&E met plan van aanpak | Verplicht, Arbowet art. 5 | Arbeidsrisico's, maatregelen en termijnen | Bijwerken bij gewijzigde omstandigheden, voortgang per kwartaal | Risico en beleid |
| PSA-meting | Beleid verplicht, Arbowet art. 3 lid 2 | Ervaren werkdruk en ongewenst gedrag per team | Doorlopend via pulses | Risico en uitkomst |
| PAGO/PMO | Aanbod verplicht, Arbowet art. 18; deelname vrijwillig | Gezondheidsrisico's door het werk, op groepsniveau | Periodiek, per ronde | Risico en uitkomst |
| MTO en eNPS | Vrijwillig | Tevredenheid, bevlogenheid, aanbevelingsbereidheid | Doorlopend, trend per kwartaal | Uitkomst |
| Meldingen vertrouwenspersoon en meldpunt | Registratie is een taak van de vertrouwenspersoon | Aantal, categorie, kanaal, afhandeling | Doorlopend registreren, per kwartaal rapporteren | Signaal |
| Klokkenluidersmeldingen | Meldregeling; beveiligd registreren is advies van het Huis voor Klokkenluiders | Vermoedens van misstanden, kanaalgebruik | Doorlopend registreren, jaarlijks rapporteren | Signaal en beleid |
Waar begin je met je S-data?
Begin bij wat je al hebt: je RI&E, je PSA-beleid en je PAGO-uitkomsten. Het werk zit vooral in het ordenen: één definitie per indicator, één ritme en een duidelijke koppeling tussen risico, beleid, uitkomst en signaal.
De volgende beslissing ligt bij je meetritme. Moet je in de komende rapportageperiode het effect van een maatregel aantonen, dan heb je een continue meting nodig naast je RI&E. Wil je zien hoe dat in één platform werkt, dan kun je bij ons een demo boeken.
Checklist: je S-data rapportageklaar
- Ik weet of mijn organisatie onder de CSRD valt, en vanaf welk boekjaar.
- De actuele RI&E en het plan van aanpak staan met datum in één dossier.
- Werkdruk en ongewenst gedrag staan allebei in het PSA-beleid.
- Ik heb de geaggregeerde PAGO-uitkomsten en het deelnamepercentage van de arbodienst.
- Elke indicator heeft een vastgelegde definitie, noemer en minimale groepsgrootte.
- Vertrouwenspersoon en meldpunt leveren per kwartaal aantallen per categorie en kanaal.
- Discriminatie staat als aparte categorie in de meldregistratie.
- Elke uitkomstindicator is gekoppeld aan een maatregel uit het plan van aanpak.
Zien wat er écht speelt in je teams?
Boek een demoVeelgestelde vragen
Tellen uitzendkrachten, stagiaires en inhuurkrachten mee in je medewerkerdata voor de S?
Bij de RI&E wel: uitzendkrachten, stagiaires, vrijwilligers en inhuurkrachten tellen als personeel. In je duurzaamheidsrapport bepaalt de definitie in de ESRS wie meetelt. Leg per indicator vast welke groepen je meeneemt en rapporteer ze apart als ze een eigen risicoprofiel hebben.
Mag je individuele uitkomsten van het PAGO gebruiken in een duurzaamheidsrapportage?
Ik zou dat niet doen. Het PAGO is een onderzoek door de bedrijfsarts naar gezondheidsproblemen door het werk, en de medewerker is niet verplicht om mee te doen. Laat individuele uitkomsten bij de bedrijfsarts. Rapporteer alleen groepsuitkomsten en het deelnamepercentage.
Wie is eigenaar van de S-data: HR, de duurzaamheidsmanager of finance?
Ik zou het eigenaarschap per laag verdelen. HR is eigenaar van de bronnen en definities, de duurzaamheidsmanager van de rapportage, en finance of de controller van het proces dat de accountant toetst. Het Huis voor Klokkenluiders noemt bij integriteit ook directie, HRM, vertrouwenspersoon, bedrijfsarts, audit, ondernemingsraad en communicatie als betrokken partijen.
Welke rol heeft de ondernemingsraad bij het kiezen van sociale indicatoren?
Betrek de ondernemingsraad voordat je indicatoren vastlegt. De OR kent de werkvloer en ziet sneller welke vraag of categorie ontbreekt. Leg met de OR ook vast wie welke resultaten ziet en vanaf welke groepsgrootte, zodat medewerkers het meten vertrouwen.
Kun je een welzijnskeurmerk gebruiken als bewijs richting B Corp, EcoVadis of ISO 45001?
Ja, als aanvullend bewijs naast je eigen data. Well Aware Certified levert bewijs voor de Workers-pijler van B Corp, de Labour & Human Rights-criteria van EcoVadis en het arbo-onderdeel van ISO 45001. Het keurmerk wordt elk jaar opnieuw getoetst en vraagt een representatieve respons.
Wat doe je als een grote klant om S-data vraagt terwijl je zelf niet onder de CSRD valt?
Stuur geaggregeerde gegevens die je al hebt: de datum van je RI&E, de status van je plan van aanpak en je PSA-beleid. Voeg de respons en uitkomsten van je medewerkersonderzoek toe, en meld of je een anoniem meldkanaal hebt. Lever geen gegevens op individueel niveau. Vraag de klant welk format of welke standaard hij gebruikt, zodat je antwoord aansluit op zijn eigen rapportage.
Bronnen
- Europese Commissie: Corporate sustainability reporting (CSRD)
- Rijksoverheid: Waar moet mijn werkgever voor zorgen volgens de Arbowet?
- Arbeidsomstandighedenwet (wetten.overheid.nl)
- Arboportaal (Ministerie van SZW): Psychosociale arbeidsbelasting (PSA)
- Arboportaal: Vertrouwenspersoon
- Huis voor Klokkenluiders: Hoe zorg je voor een goede meldregeling?
- Arboportaal: Discriminatie op het werk
- Huis voor Klokkenluiders: Integriteit bij werkgevers


