Kort antwoord
Baalverzuim voorkom je door de oorzaak in het werk aan te pakken: te hoge werkdruk, een conflict, weinig steun of weinig invloed. Kijk per team, voer een open gesprek zonder te beschuldigen en laat de bedrijfsarts oordelen over ziekte. Bij Well Aware meten we deze factoren anoniem en continu, zodat je per team ziet waar betrokkenheid wegzakt.
Kernpunten
- Baalverzuim is geen medische of juridische vaststelling. Je behandelt elke melding als ziekmelding en het patroon als informatie over het werk.
- Bijna een kwart van de verzuimers legt een verband tussen de klachten en het werk, met werkdruk bovenaan (CBS).
- Zoek het patroon op teamniveau, met meldingsfrequentie en anonieme welzijnsdata naast elkaar, en niet op naam van een medewerker.
- Het gesprek gaat over het werk en over wat helpt. De diagnose en de beoordeling van arbeidsongeschiktheid horen bij de bedrijfsarts.
- Strenger controleren helpt bij regels die niet nageleefd worden. Ligt de oorzaak in het werk, dan duwt controle het probleem naar binnen.
- Begin bij maatregelen die de werkomstandigheden veranderen en bij training van leidinggevenden. Een aanwezigheidsbonus lost de oorzaak niet op.
Een ziekmelding die "niet helemaal echt" voelt, roept bij leidinggevenden vaak irritatie op. Toch is de ziekmelding zelf zelden het probleem. Het verzuim van medewerkers lag in het vierde kwartaal van 2025 op 5,6 procent, tegen 5,4 procent een jaar eerder (CBS). Een deel daarvan begint in het werk zelf.
Of iemand echt ziek is, beoordeelt alleen de bedrijfsarts. Voor HR en leidinggevenden ligt de vraag ergens anders: wat speelt er in een team dat mensen thuis laat blijven? Wie die vraag overslaat en meteen gaat controleren, houdt de oorzaak in stand en zet het vertrouwen in het team onder druk.
Wat is baalverzuim en waarom is het meestal een signaal van een werkprobleem?
Baalverzuim is een ziekmelding waarbij de aanleiding vooral in het werk ligt: iemand ziet op tegen de werkdag, een collega of de leidinggevende. Het is een praktijkterm. Er bestaat geen medische of juridische definitie van, dus jij als werkgever kunt het ook niet vaststellen.
De grens tussen "baal" en "ziek" is dun. Wie wekenlang tegen het werk opziet, slaapt slechter en raakt gespannen. Te hoge werkdruk kan leiden tot werkstress, en zeer langdurige blootstelling daaraan kan uitmonden in een burn-out (Arboportaal).
Van de verzuimers zei 23 procent dat de klachten bij de laatste ziekmelding geheel of gedeeltelijk door het werk kwamen (CBS). Een patroon van meldingen zegt dus eerder iets over het werk dan over iemands karakter.
Mijn beslisregel: behandel iedere losse melding als een gewone ziekmelding. Behandel een patroon van meldingen in een team als een vraag over het werk in dat team.
Welke oorzaken in het werk zitten achter baalverzuim?
De oorzaken zijn bekend en meetbaar. Het Europese agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk noemt onder meer te hoge werklast, tegenstrijdige eisen, weinig invloed op het werk, slecht geleide verandering, ineffectieve communicatie, weinig steun van leidinggevenden of collega's en intimidatie (EU-OSHA). De WHO voegt een onduidelijke rol toe (WHO).
Bij werkgerelateerd verzuim was te hoge werkdruk de meest genoemde reden, met 27,9 procent (CBS). Ruzie, conflict of grensoverschrijdend gedrag was voor 7,2 procent de belangrijkste reden (CBS).
Waarom werkdruk alleen niet genoeg verklaart
Wij werken met het Job Demands-Resources (JD-R) model van Prof. Dr. Wilmar Schaufeli. Dat model splitst werk in energieslurpers en energiegevers. Energieslurpers zijn bijvoorbeeld werkdruk, tijdsdruk en onzekerheid. Energiegevers zijn bijvoorbeeld autonomie, waardering, steun en zinvol werk.
Werkdruk wordt een risico als de energiegevers tekortschieten. Daarom gebruik ik deze beslisregel:
- Zie je hoge werkdruk en goede steun, kijk dan eerst naar planning en bezetting.
- Zie je hoge werkdruk en weinig steun of invloed, begin dan bij de leidinggevende en de verdeling van het werk.
- Zie je lage werkdruk en toch veel kort verzuim, zoek dan naar conflict, onduidelijke rollen of een verandering die slecht is uitgelegd.
Hoe je de eerste factor betrouwbaar meet, staat in werkdruk meten per team.
Hoe herken je baalverzuim per team zonder een medewerker te verdenken?
Je herkent het aan een patroon van kort, herhaald verzuim in een team, gecombineerd met signalen over werkdruk, steun of sfeer. Je kijkt dus naar groepen, niet naar personen. Zo voorkom je dat één medewerker het label "baalverzuim" krijgt.
Volg deze stappen:
- Haal uit je verzuimsysteem of arbodienst de ziekmeldingen van het afgelopen jaar, per team.
- Bereken per team de meldingsfrequentie: het aantal nieuwe ziekmeldingen gedeeld door het gemiddelde aantal medewerkers in die periode.
- Zet elk team naast het gemiddelde van je organisatie. Markeer teams die duidelijk hoger zitten.
- Bekijk ook het verzuimpercentage als referentie. Bij bedrijven met 100 medewerkers of meer was dat in het vierde kwartaal van 2025 6,0 procent (CBS).
- Leg de gemarkeerde teams naast anonieme welzijnsdata over werkdruk, steun en sfeer, bijvoorbeeld uit je PSA-onderzoek.
- Toon teamresultaten pas vanaf 5 respondenten. Kleinere teams voeg je samen tot een hoger niveau.
Het is gelukt als je een korte lijst hebt van één tot drie teams, met per team een vermoedelijke oorzaak. Staan er namen op je lijst, dan zit je op het verkeerde niveau.
Hoge frequentie met een laag percentage wijst op veel korte meldingen. Dat past bij baalverzuim. Een hoog percentage met lage frequentie wijst eerder op langdurig verzuim, en dat vraagt een ander traject. Hoe je die signalen eerder ziet, staat in voorspellend ziekteverzuim.
Hoe voer je het gesprek als je baalverzuim vermoedt?
Je voert een gesprek over het werk, niet over de ziekte en niet over je vermoeden. Het doel is te horen wat het werk zwaarder maakt en samen één ding te veranderen. De leidinggevende voert het gesprek, HR bereidt het voor.
- Lees vooraf het verzuimreglement, zodat je weet welke afspraken gelden.
- Plan het gesprek nadat de medewerker weer aan het werk is, op een rustig moment.
- Open met wat je ziet, zonder oordeel: "Je was de laatste maanden een paar keer kort ziek. Ik wil weten of er in het werk iets is dat het zwaarder maakt."
- Vraag niet naar klachten of diagnose. Gaat het over gezondheid, verwijs dan naar de bedrijfsarts.
- Stel open vragen over werkdruk, samenwerking en jouw eigen rol als leidinggevende.
- Vat samen wat je hoort en vraag of het klopt.
- Spreek één concrete actie af, met een naam en een datum.
- Plan een vervolggesprek binnen een paar weken.
Het gesprek is gelukt als de medewerker iets over het werk heeft verteld en er een afspraak ligt. Blijft het bij "het gaat wel", dan is de drempel nog te hoog. Kijk dan naar psychologische veiligheid in het team.
Noemt de medewerker een conflict of grensoverschrijdend gedrag, verwijs dan ook naar de vertrouwenspersoon. Die luistert vertrouwelijk en buiten de lijn. Wil je zelf sparren voor zo'n lastig gesprek, zoek dan een coach of een ervaren HR-collega.
Wanneer is strenger controleren de verkeerde aanpak?
Strenger controleren is de verkeerde aanpak zodra de oorzaak in het werk ligt. Extra controlebezoeken, bewijs eisen of iemand publiekelijk aanspreken veranderen niets aan werkdruk, conflict of steun. Ze maken het alleen moeilijker om eerlijk te zeggen wat er speelt.
De risico's van die aanpak:
- Medewerkers komen ziek werken, en klachten kunnen zich opstapelen tot langer verzuim. Afwezigheid door mentale klachten duurt over het algemeen langer dan verzuim door andere oorzaken (EU-OSHA).
- Je verliest de informatie die het patroon je gaf. Het verzuim zakt misschien, maar de oorzaak blijft.
- Collega's zien wantrouwen, en dat raakt het vertrouwen van het hele team.
Psychosociale risico's pak je gestructureerd aan als je ze ziet als organisatieprobleem en niet als individuele tekortkoming (EU-OSHA).
Controle heeft wel een plek. Je moet als werkgever een goed beleid hebben om onnodig of lang ziek zijn te voorkomen (Arboportaal). Mijn beslisregel: controleer op naleving van afspraken die voor iedereen gelden, zoals bereikbaar zijn en op tijd melden. Wijk je per persoon af omdat je baalverzuim vermoedt, dan zit je op het verkeerde spoor.
Welke maatregelen houden medewerkers betrokken en voorkomen nieuw baalverzuim?
Begin bij maatregelen die de werkomstandigheden zelf veranderen. De WHO raadt werkgevers zulke organisatorische interventies aan, plus training van leidinggevenden in het herkennen van en reageren op emotionele nood. Medewerkers horen daarbij zelf betekenisvol betrokken te worden (WHO).
Vertaald naar de komende maanden:
- Kies per gemarkeerd team één oorzaak en één maatregel. Bij meer maatregelen tegelijk zie je niet welke werkt.
- Laat het team meebeslissen over de maatregel, bijvoorbeeld in een teamoverleg van een half uur.
- Geef leidinggevenden in die teams een training in het voeren van gesprekken over werkdruk en welzijn.
- Maak hulp laagdrempelig: een vertrouwenspersoon, een meldkanaal voor ongewenst gedrag en snelle toegang tot een psycholoog of coach.
- Meet na een paar weken opnieuw in hetzelfde team, met dezelfde vragen.
Snel handelen loont. De meeste medewerkers die zich ziek melden, hervatten binnen twee weken hun werk, en hoe langer iemand uit de roulatie is, hoe lastiger terugkeer wordt (Arboportaal). Het gesprek na een korte melding is dus je beste moment.
Bij Well Aware meten we werkdruk, steun, autonomie en energie continu via korte pulses in WhatsApp, Teams, Slack of e-mail. Onze metingen zijn anoniem en geven inzicht per team. Leidinggevenden krijgen gespreksstarters bij elk signaal, en medewerkers kunnen direct terecht bij psychologen, coaches en specialisten. Een bredere verzuimaanpak staat in ziekteverzuim verlagen.
Welke actie past bij welke oorzaak van baalverzuim?
Per oorzaak verschillen het signaal, de eerste stap en de persoon die die stap zet.
| Oorzaak in het werk | Zichtbaar signaal in verzuim- of teamdata | Eerste actie deze week | Wie voert uit | Effect na een paar weken |
|---|---|---|---|---|
| Te hoge werkdruk | Korte meldingen na drukke periodes, hoge score op tijdsdruk | Werk voor de komende vier weken herverdelen of uitstellen | Leidinggevende | Lagere werkdrukscore, minder meldingen rond deadlines |
| Conflict of grensoverschrijdend gedrag | Meldingen geconcentreerd rond één samenwerking, lage score op sfeer | Medewerkers wijzen op vertrouwenspersoon en meldkanaal | Vertrouwenspersoon, HR | Melding of gesprek opgepakt, sfeerscore stabiel of hoger |
| Weinig steun van de leidinggevende | Hoog verzuim in één team onder dezelfde leidinggevende | Een 1-op-1 met elk teamlid plannen | Leidinggevende, met HR als sparringpartner | Hogere score op steun, minder kort verzuim in dat team |
| Weinig invloed op het eigen werk | Lage autonomiescore, weinig ideeën in teamoverleg | Het team één werkafspraak zelf laten herzien | Leidinggevende | Hogere autonomiescore, meer inbreng in overleg |
| Slecht geleide verandering | Meer meldingen kort na een reorganisatie of nieuw systeem | Uitleg geven over het waarom en vragen ophalen | HR en directie | Minder onzekerheid in de meting, vragen beantwoord |
Wat is je volgende stap tegen baalverzuim?
Begin met één team. Kies het team met de hoogste meldingsfrequentie, leg het naast je welzijnsdata en plan deze week een gesprek met de leidinggevende van dat team. Spreek in dat gesprek af welke oorzaak jullie eerst onderzoeken en wanneer je opnieuw meet.
Checklist: baalverzuim aanpakken
- Ziekmeldingen van het afgelopen jaar per team opgevraagd
- Meldingsfrequentie per team berekend en naast het organisatiegemiddelde gezet
- Maximaal drie teams gekozen, zonder namen van medewerkers
- Per team één vermoedelijke oorzaak benoemd met anonieme welzijnsdata
- Leidinggevenden voorbereid op een gesprek over werk, zonder vragen naar de diagnose
- Vertrouwenspersoon en meldkanaal bekend gemaakt in de gekozen teams
- Per team één maatregel afgesproken met een eigenaar en een datum
- Hermeting gepland met dezelfde vragen
Zien wat er écht speelt in je teams?
Boek een demoVeelgestelde vragen
Mag je bij een ziekmelding vragen wat de medewerker precies mankeert?
Nee, de aard van de klachten bespreekt de medewerker met de bedrijfsarts. Jij mag praktische vragen stellen, zoals hoe lang iemand denkt weg te zijn en welk werk overgedragen moet worden. Leg in je verzuimreglement vast welke vragen leidinggevenden stellen.
Mag je loon inhouden als je vermoedt dat iemand zich onterecht ziek meldt?
Een vermoeden is geen grond. Je bent verplicht het loon van zieke medewerkers door te betalen (Arboportaal). Twijfel je of iemand ongeschikt is voor het werk, vraag dan het oordeel van de bedrijfsarts. Wat je kunt doen als iemand afspraken uit het reglement niet naleeft, laat je juridisch toetsen.
Is een ziekmelding op maandag of vrijdag een bewijs van baalverzuim?
Nee. Een melding op die dagen kan een gewone ziekte zijn. Een herhaald patroon is hooguit een reden voor een gesprek over het werk, en ook dan noem je het niet als verdenking.
Hoe reageer je als collega's klagen dat iemand zich te makkelijk ziek meldt?
Bespreek de collega niet, ook niet in algemene termen. Vraag wel wat het verzuim voor hun eigen werk betekent en los de extra druk op met herverdeling of vervanging. Zulke klachten kunnen ook een signaal zijn dat de werkdruk in het team al hoog is.
Werkt een aanwezigheidsbonus tegen baalverzuim?
Ik raad het af. Een bonus beloont komen werken terwijl je ziek bent en straft medewerkers die echt ziek zijn. De oorzaak in het werk blijft bestaan, dus het verzuim kan later en langer terugkomen.


