Kort antwoord
Een alternatief voor het PMO vervangt de wettelijke plicht niet: je blijft medewerkers een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek aanbieden. Je kiest wel de vorm, zoals een online PMO onder verantwoordelijkheid van een bedrijfsarts. Je kiest ook de metingen ernaast, zoals PSA, MTO en RI&E. Bij Well Aware combineren we het PMO en die metingen in één doorlopende vragenlijst.
Kernpunten
- Het aanbod blijft een wettelijke plicht. Vorm, aanbieder, kanaal en ritme per functie kies je zelf.
- Een online PMO is pas een volwaardig aanbod als een bedrijfsarts de medische verantwoordelijkheid draagt.
- PSA, MTO en RI&E beantwoorden elk een eigen vraag en nemen het medische deel niet over.
- Bij fysieke blootstelling, zoals lawaai, blijft een lichamelijk onderzoek nodig. Een vragenlijst geeft dan alleen een signaal.
- Leg vóór de start vast wie een medewerker helpt bij welk risico, anders blijft een signaal liggen.
- Groepsuitkomsten horen in het plan van aanpak van je RI&E, zodat ze ook tot maatregelen leiden.
De vraag naar een alternatief komt op als het contract met de arbodienst afloopt, de opkomst tegenvalt of er niets met de uitkomsten gebeurt. Het verzuim lag in het vierde kwartaal van 2025 op 5,6 procent, en bij bedrijven met 100 of meer medewerkers op 6,0 procent (CBS). De meest voorkomende beroepsziekten zijn psychische aandoeningen en aandoeningen aan het bewegingsapparaat (Arboportaal).
Een PMO dat alleen lichamelijke of alleen psychische risico's onderzoekt, slaat daardoor een groot deel van de beroepsrisico's over. Dat speelt vooral in organisaties met zowel kantoorfuncties als fysiek werk, waar één onderzoeksvorm zelden voor iedereen past.
Kun je het PMO vervangen, of moet je het als werkgever blijven aanbieden?
Het aanbod zelf kun je niet vervangen. Volgens Arbowet artikel 18 moet je medewerkers een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) aanbieden (Arboportaal). In veel organisaties heet dat onderzoek PMO.
Bij een PAGO kijkt de bedrijfsarts of iemand gezondheidsproblemen heeft door het werk. De medewerker is niet verplicht om mee te doen (Rijksoverheid). Bied je het niet aan, dan kan de Nederlandse Arbeidsinspectie een waarschuwing of een boete opleggen (Arboportaal).
Gebruik deze verdeling als beslisregel:
- Vast: je biedt het onderzoek iedereen aan, een bedrijfsarts draagt de medische verantwoordelijkheid, deelname is vrijwillig en individuele uitkomsten vallen onder het medisch beroepsgeheim.
- Vrij: de vorm (fysiek, online of hybride), de aanbieder, het kanaal, het ritme per functiegroep en de metingen die je ernaast zet.
Een alternatief is dus een andere vorm van hetzelfde aanbod, plus metingen die vragen beantwoorden waarvoor het PMO niet bedoeld is.
Welke vormen van een PMO kun je kiezen naast het klassieke onderzoek bij de bedrijfsarts?
Je kunt kiezen uit drie vormen: het klassieke onderzoek, een online PMO onder verantwoordelijkheid van een bedrijfsarts, en een hybride mix van die twee. Welke past, hangt af van de risico's per functie in je RI&E.
Klassiek PMO bij de bedrijfsarts
Medewerkers vullen een vragenlijst in en komen daarna naar een spreekuur of een meetmoment. Daar doet de arbodienst lichamelijke metingen, zoals een gehoortest of een oogtest. Deze vorm kies je als het werk risico's heeft die je alleen met een lichamelijke meting vaststelt.
Online PMO of vitaliteitsscan
Medewerkers vullen een gevalideerde vragenlijst in op hun telefoon of laptop. Een bedrijfsarts is verantwoordelijk voor de vragenlijst en de opvolging. Deze vorm kies je voor kantoorfuncties, verspreide locaties of teams die moeilijk tegelijk vrij te roosteren zijn.
Ons eigen online PMO werkt zo, onder verantwoordelijkheid van een gecertificeerde bedrijfsarts. Het meet mentale en fysieke gezondheid met meer dan 20 gevalideerde indicatoren. Invullen kost meestal 5 tot 10 minuten, via WhatsApp, Teams, Slack of e-mail. Persoonlijke uitkomsten gaan alleen naar de medewerker. Jij ziet een geanonimiseerde groepsrapportage, nooit individuele scores, ook niet via filters.
Hybride
Iedereen krijgt het online onderzoek. Functiegroepen met een specifieke blootstelling krijgen er een lichamelijk onderdeel bij. Voor organisaties met zowel kantoor als productie of zorg ligt deze vorm het meest voor de hand.
Welke metingen vullen een PMO aan, en welke vraag beantwoordt elk ervan?
Het PMO beantwoordt de vraag of het werk iemands gezondheid schaadt. Andere metingen beantwoorden waar dat gebeurt, waarom en hoe mensen hun werk ervaren. Geen van die metingen neemt het medische deel over.
- PSA-onderzoek: waar ontstaan werkdruk, werkstress en ongewenst gedrag, en in welk team? Van de verzuimers zei 23 procent dat de klachten bij de laatste ziekmelding geheel of deels door het werk kwamen, met te hoge werkdruk als meest genoemde reden (27,9 procent) (CBS).
- MTO: hoe ervaren medewerkers hun werk, leiding en samenwerking? Het MTO heeft geen medische component en is niet verplicht.
- RI&E: welke arbeidsrisico's horen bij welke functie? Elke werkgever met personeel moet een RI&E met plan van aanpak maken (Rijksoverheid).
- eNPS en cultuurscan: zouden medewerkers je als werkgever aanraden, en hoe werkt de cultuur door in gedrag?
Kijk bij de uitkomsten naar twee kanten tegelijk. Het Job Demands-Resources model van Wilmar Schaufeli splitst werk in energieslurpers, zoals werkdruk en onzekerheid, en energiegevers, zoals autonomie, steun en waardering. Werkdruk wordt vooral een risico als die hulpbronnen tekortschieten. Meet je alleen de druk, dan weet je nog niet waar je moet ingrijpen.
Heb je ruimte voor maar één aanvulling? Kies PSA als werkdruk of conflicten je grootste verzuimbron zijn. Kies het MTO als verloop en betrokkenheid je meer zorgen geven. Hoe je werkdruk per team meet, lees je in werkdruk meten.
Wanneer is een online of continue aanpak de verkeerde keuze?
Een online of continue aanpak past niet als het risico alleen met een lichamelijke meting vast te stellen is. Hij past ook niet als je de signalen niet kunt opvolgen. In die gevallen kies je een andere route.
- Fysieke blootstelling. Werken mensen met lawaai, stoffen of zware tillasten? Een vragenlijst vangt klachten op, maar meet geen gehoorverlies. Plan voor die functiegroep een lichamelijk onderdeel bij de arbodienst.
- Kleine teams. Met weinig respondenten zijn mensen in de teamresultaten te herkennen. Wij tonen teamresultaten daarom pas vanaf 5 respondenten. Rapporteer kleine teams op afdelingsniveau en voer per team een gesprek als je daar wilt sturen.
- Geen opvolging. Meet je elke maand zonder dat er iets verandert, dan haken medewerkers af. Begin pas met continu meten als per team iemand is aangewezen die op uitkomsten reageert. Tot die tijd is een periodieke meting met een helder actieplan beter.
- Geen digitaal kanaal. Hebben productie- of zorgmedewerkers geen werkmail of zakelijke telefoon? Plan dan een vast invulmoment op de werkplek met een QR-code of tablet, of kies de klassieke vorm.
Hoe kies je deze week de juiste combinatie voor jouw organisatie?
Je kiest de combinatie op basis van je RI&E en je huidige contracten. Werk deze stappen in volgorde af.
- Open je RI&E en zet per functiegroep de lichamelijke en psychische risico's op een rij.
- Markeer de functiegroepen waarvoor een lichamelijke meting nodig is. Kun je dat niet uit de RI&E halen, vraag het dan na bij je bedrijfsarts.
- Lees het contract met je arbodienst na: wat valt onder het PMO, en welke bedrijfsarts is verantwoordelijk?
- Kies per functiegroep een vorm: klassiek, online of hybride.
- Leg je bestaande metingen naast elkaar, zoals een MTO, PSA of losse pulse (een korte, terugkerende peiling). Schrap dubbele vragen.
- Bespreek het voorstel met je ondernemingsraad.
- Test de online vragenlijst met 5 collega's uit verschillende functies. Het werkt als zij hem zonder uitleg en binnen de beloofde tijd invullen.
Een voorbeeld: een organisatie met 300 medewerkers, van wie 40 in een lawaaiige productiehal. Die 40 krijgen het online onderzoek plus een gehoortest bij de arbodienst. De andere 260 krijgen alleen het online onderzoek. Voor iedereen komt er één PSA-meting bij, zodat de werkdruk per team zichtbaar wordt.
Hoe zorg je dat een signaal uit het PMO echt tot hulp leidt?
Een signaal leidt tot hulp als de medewerker direct weet waar hij terechtkan, en als jij de groepsuitkomsten omzet in maatregelen. Regel allebei voordat je het PMO verstuurt.
- Maak per type uitkomst een doorverwijsroute: bedrijfsarts bij lichamelijke klachten, psycholoog bij aanhoudende stress, vertrouwenspersoon bij ongewenst gedrag.
- Zet die route in de uitnodiging, zodat medewerkers zelf een afspraak kunnen maken zonder via hun leidinggevende te gaan.
- Geef leidinggevenden een korte uitleg over signalen van burn-out. De WHO beschrijft burn-out als een syndroom door chronische werkstress die niet goed is gemanaged. De drie kenmerken zijn uitputting, mentale afstand tot het werk en minder professionele effectiviteit (WHO).
- Bespreek de groepsrapportage binnen een maand met directie en OR en zet de maatregelen in het plan van aanpak.
- Evalueer bij de volgende meting of de maatregelen effect hadden en stel ze bij. Arbobeleid werkt als cyclus van inventariseren, uitvoeren, evalueren en bijstellen (Arboportaal).
Valt iemand toch uit, dan geldt de Wet verbetering poortwachter. De bedrijfsarts maakt een probleemanalyse, je stelt samen een plan van aanpak op en je voert elke zes weken een voortgangsgesprek (Arboportaal). Hoe je uitval eerder voorkomt, staat in burn-out voorkomen.
Hoe verhouden het PMO en de aanvullende metingen zich tot elkaar?
Elke optie heeft een eigen wettelijke status, een eigen meetgebied en een eigen moment waarop je hem kiest.
| Optie | Wettelijke status | Wie is verantwoordelijk en wat meet het | Meetritme | Kies je wanneer |
|---|---|---|---|---|
| Klassiek PMO bij de bedrijfsarts | Aanbieden verplicht, deelname vrijwillig | Bedrijfsarts; medisch, inclusief lichamelijke metingen | Periodiek | Functies met lawaai, stoffen of zware fysieke belasting |
| Online PMO of vitaliteitsscan | Vult de plicht in als een bedrijfsarts verantwoordelijk is | Bedrijfsarts; medisch, via vragenlijst, mentaal en fysiek | Periodiek, online uitgezet | Kantoorwerk, verspreide locaties, meertalige teams |
| PSA-onderzoek | Geen aparte meetplicht; uitkomsten voeden de RI&E | Werkgever; werkbeleving: werkdruk, werkstress, ongewenst gedrag | Periodiek of continu | Werkdruk of conflicten zijn je grootste verzuimbron |
| MTO | Vrijwillig | Werkgever; werkbeleving, zonder medische component | Jaarlijks of continu | Je wilt betrokkenheid en verloop per team volgen |
| RI&E | Verplicht maken, met plan van aanpak | Werkgever; arbeidsrisico's per functie | Actueel houden bij veranderingen | Altijd: de basis voor het ritme en de vorm van het PMO |
Welke keuze maak je nu?
Heb je zowel kantoor- als risicofuncties, dan ligt deze combinatie voor de hand: een online PMO voor iedereen, een lichamelijk onderdeel voor risicofuncties en een PSA- of MTO-meting ernaast.
De volgende beslissing is welke functiegroepen in je RI&E een lichamelijke meting nodig hebben. Leg die lijst deze week vast. Wil je zien hoe PMO, PSA, MTO en RI&E samen in één doorlopende vragenlijst werken, met hulp binnen 24 uur voor medewerkers? Dan laten we het je graag zien in een demo.
Checklist PMO en aanvullende metingen
- Per functiegroep staat vast of die klassiek, online of hybride onderzocht wordt.
- De verantwoordelijke bedrijfsarts staat met naam in het contract.
- De uitnodiging vermeldt dat meedoen vrijwillig is en wie de uitkomsten ziet.
- Voor elk type uitkomst is een contactpersoon of specialist aangewezen.
- Teamresultaten verschijnen pas vanaf 5 respondenten.
- Medewerkers zonder werkmail hebben een vast invulmoment op de werkplek.
- De groepsrapportage heeft een datum in het overleg met directie en OR.
- Maatregelen uit de rapportage staan in het plan van aanpak van de RI&E.
Zien wat er écht speelt in je teams?
Boek een demoVeelgestelde vragen
Wat doe je als een medewerker niet aan het PMO wil meedoen?
Je respecteert die keuze en vraagt niet naar de reden. Leg wel vast dat je het onderzoek hebt aangeboden, en op welke datum. Bied het bij de volgende ronde opnieuw aan en wijs op andere routes, zoals een vertrouwenspersoon of een psycholoog.
Telt een vitaliteitsprogramma of een sportabonnement als PMO?
Nee. Bij een PMO beoordeelt een bedrijfsarts of het werk iemands gezondheid schaadt, en dat doet een sportabonnement niet. Een vitaliteitsprogramma kan wel een goede maatregel zijn na een PMO, bijvoorbeeld als de groepsrapportage weinig beweging of slecht slapen laat zien.
Heeft de ondernemingsraad iets te zeggen over hoe je het PMO organiseert?
De ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging heeft instemmingsrecht op de RI&E en op de afspraken over arbodienstverlening (Arboportaal). Raakt je nieuwe PMO-vorm het arbocontract of de RI&E, dan heb je die instemming nodig. Betrek de OR daarom al bij de keuze van de vorm, niet pas bij de uitvoering.
Moet je ook uitzendkrachten en inhuurkrachten een PMO aanbieden?
Voor de RI&E tellen uitzendkrachten, stagiaires, vrijwilligers en inhuurkrachten als personeel (Rijksoverheid). Neem de risico's van hun werk dus mee. Spreek met het uitzendbureau of de inhuurpartij schriftelijk af wie hen het onderzoek aanbiedt, en controleer dat met je bedrijfsarts.
Kun je een PMO aanbieden aan medewerkers die geen Nederlands spreken?
Ja, mits de vragenlijst gevalideerd is in hun taal en de opvolging ook in die taal kan. Ons online PMO is in meerdere talen beschikbaar, en onze specialisten werken in 14 talen. Laat een collega die de taal spreekt de vragenlijst vooraf invullen om te controleren of de vragen goed overkomen.


